23 Aug LSD’den Şizofreni Tedavisine: Halüsinasyon Yapmayan JRT Nedir?
Image: Nil Taskin Digital Art
LSD gibi psychedelic maddelerin beyinde yeni bağlantıların oluşmasını teşvik edebildiğini uzun zamandır biliyoruz. Ancak ortada ciddi bir sorun var: Bu maddelerin tedavi açısından ilginç olmasını sağlayan etkileri, aynı zamanda halüsinasyonlara ve algı değişikliklerine yol açabiliyor. Özellikle şizofreni veya psikoz riski bulunan kişilerde bu durum psychedelic tedavileri tehlikeli hale getiriyor.
Peki LSD’nin beyin üzerindeki yararlı olabilecek etkilerini koruyup, psychedelic “trip” etkisini büyük ölçüde ortadan kaldırmak mümkün olsaydı?
UC Davis araştırmacılarının geliştirdiği JRT adlı yeni molekül tam olarak bu fikirden doğdu. Üstelik araştırmacılar bunu LSD’nin yapısındaki yalnızca iki atomun yerini değiştirerek başardı.
LSD’ye Benziyor, Ama Aynı Şekilde Davranmıyor
JRT, LSD ile aynı moleküler ağırlığa ve oldukça benzer üç boyutlu yapıya sahip. Buna rağmen beyindeki reseptörlerle etkileşimi önemli ölçüde farklı.
LSD birçok farklı reseptöre bağlanabilirken JRT çok daha seçici davranıyor ve ağırlıklı olarak serotonin reseptörlerini, özellikle de 5-HT2A reseptörünü hedefliyor. Araştırmacılar bu nedenle JRT’yi bir psikoplastojen olarak tanımlıyor: Beyindeki nöronların ve bağlantıların yeniden yapılanmasını, yani nöroplastisiteyi teşvik eden bir molekül.
Hayvan deneylerinde JRT’nin LSD’de görülen halüsinojenik etkiyle bağlantılı davranışları oluşturmadığı ve şizofreniyle ilişkili gen aktivitesini artırmadığı görüldü. Ancak bunun insanlarda hiç halüsinasyon oluşturmayacağı henüz kanıtlanmış değil.
Beyindeki Bağlantıları Yeniden Güçlendirebilir mi?
Araştırmanın belki de en dikkat çekici bölümü nöroplastisite üzerindeki etkileri.
Farelerin prefrontal korteksinde JRT uygulamasından sonra dendritik diken yoğunluğunda yüzde 46, sinaps yoğunluğunda ise yüzde 18 artış gözlendi. Dendritik dikenler, sinir hücrelerinin diğer hücrelerden sinyal aldığı küçük yapılardır ve bunların kaybı şizofreni ve depresyon dahil çeşitli nöropsikiyatrik hastalıklarla ilişkilendiriliyor.
JRT ayrıca şizofrenide tedavisi oldukça güç olan bilişsel sorunlardan biriyle ilgili umut verici sonuç verdi: bilişsel esneklik. Farelerde yapılan deneylerde, değişen koşullara göre öğrenilmiş davranışı değiştirebilme yeteneğini ölçen testlerde iyileşme görüldü.
Depresyon İçin de İlginç Sonuçlar
JRT yalnızca şizofreni açısından araştırılmıyor. Hayvan modellerinde hızlı antidepresan benzeri etkiler de gösterdi.
En çok dikkat çeken bulgulardan biri, bu etkilerin ketaminden yaklaşık 100 kat daha düşük dozlarda ortaya çıkmasıydı. Ancak burada önemli bir ayrım var: Bu sonuç, JRT’nin insanlarda ketaminden “100 kat daha iyi bir antidepresan” olduğu anlamına gelmiyor. Henüz insanlarda böyle bir karşılaştırma yapılmış değil.
Joe Rogan ve David Sinclair bu konuyu konuşurken
Dakika: 1:33:30’den itibaren bu konu işleniyor. link
Neden Önemli?
Bugünkü antipsikotik ilaçlar şizofrenide halüsinasyon ve sanrı gibi pozitif belirtileri kontrol etmekte etkili olabiliyor. Buna karşılık motivasyon kaybı, haz alamama ve bilişsel bozukluklar gibi negatif ve bilişsel belirtileri tedavi etmek çok daha zor.
JRT’nin asıl potansiyeli burada olabilir: Sadece belirtileri baskılamak yerine, hastalıklarla ilişkili olarak zayıflamış sinir bağlantılarının yeniden yapılanmasını teşvik eden farklı bir tedavi yaklaşımı sunabilir.
Fakat JRT konusunda şimdilik en önemli kelime “potansiyel.”
PNAS’ta yayımlanan araştırmanın sonuçları oldukça umut verici olsa da çalışmalar henüz preklinik aşamada; yani eldeki güçlü sonuçlar hücre kültürleri ve hayvan deneylerinden geliyor. İnsanlarda güvenli olup olmadığı, hangi dozlarda kullanılabileceği ve gerçekten şizofreni veya depresyon tedavisinde etkili olup olmayacağı klinik çalışmalarla gösterilmek zorunda.
Yine de JRT’nin arkasındaki fikir psikiyatri açısından oldukça heyecan verici: Psychedelic maddelerin beynin kendini yeniden yapılandırmasını teşvik eden özelliklerini, psychedelic deneyimin kendisinden ayırmak.
Eğer bu yaklaşım insanlarda da başarılı olursa, geleceğin bazı psikiyatri ilaçları LSD gibi maddelerden ilham alabilir — ama hastanın LSD deneyimi yaşamasına gerek kalmadan.
Kaynaklar:
UC Davis Edu, NIH Gov, Pub Med
Nil Taşkın